معين الدين نطنزى
163
منتخب التواريخ معينى ( فارسى )
و در تاش كبروك ، الياس خواجه اغلان را بشكست و همچنان تكاميش كرد . در آق قوراى نخشب بار ديگر مصاف داد ، و امراى مغول را بدست آورده قتل فرمود ، و ماوراء النهر را از شر ايشان صاف ساخت ، و امير حسين را بر مسند امارت بنشاند و خواهر امير حسين ، اولجاى تركان آغا را ، زن كرد ؛ و تا آن حرم او در حيات بود بين الجانبين به واسطهء او يك جهتى و اتفاق ، مرعى مىبود . بعد از آن حساد در ميان هر دو آشوب انگيخته كار را به جائى رسانيدند كه شرح آن حكايت در ذيل تاريخ حضرت سلطان غازى مشروح گفته خواهد شد انشاء اللّه تعالى . و السّلام . چون اكثر حكايات حضرت سلطان غازى - انار اللّه برهانه - در قصه امراى ماوراء النهر مندرج است بنابرآن در اخبار ايشان به نسبت اخبار حكام سابق تطويلى مىرود . [ جدول 8 ] ذكر امير قزغان چون قزان سلطان بر سرير خانى متمكن گشت و مجموع ممالك ماوراء النهر را از حدود قراخواجه تا اقصاى دشت قبچاق و ناحيهء خراسان تا سرحد درياى سند به دست فروگرفت ، بعد از آن دست تغلب برآورد و به دفع بزرگان و امراء و اركان دولت مشغول شد . و كار به جايى رسانيد كه هر روز قريب صد كس را به محل سياست مىرسانيد . عاقبت الامر امراى دولت و امناى مملكت ، چه به جهت سلامت نفس خود و چه به جهت طول مكث او ، هريك به تدبيرى و هركس به تعبيرى برخاستند . عاقبت چون ارادت بدان بود كه دود از آن دودمان برآيد و دخان در خان و مان قزان خان افتد امير قزاغن خروج كرد و بر او مسلط شده در سنهء سبع و اربعين و سبع مايه ( 747 ه / 1346 م ) او را شونكقار كرده به اتفاق مجموع امرا داشمنجه را كه از نسل نامدار اوكتاى قاآن بود ، به تخت نشاند و اختيار كل ممالك محروسه را به دست فروگرفت . و به غير از نام داشمنجه كه بر عنوان نشان بود هيچ مدخلى او را در ملك و مال نداد ، و منهيان معتمد القول را به اسم ملازمت و كشيكتانى در اردوى او نامزد كرد تا